Warunki przeprowadzania badań

Poza odpowiednim wyselekcjonowaniem i wyszkoleniem kadry oceniającej bardzo ważne jest również zapewnienie odpowiednich warunków, w których będą przeprowadzone badania sensoryczne oraz testy konsumenckie. Jest to konieczne aby otrzymać wiarygodne i miarodajne

wyniki przeprowadzonych doświadczeń i analiz. Z powodu występowania różnych celów w badaniach konsumenckich i ocenie sensorycznej żywności, podczas ich projektowania zwraca się uwagę na odmienne czynniki przy ustalaniu warunków, w których będą przeprowadzane.

Miejsca przeprowadzania analiz

Analiza sensoryczna wymaga rzetelności oraz powtarzalności wyników. Aby to osiągnąć osoby, które oceniają dany produkt muszą być skoncentrowane oraz nie mogą się rozpraszać innymi bodźcami. Z tego powodu należy zapewnić im właściwe warunki fizyczne w miejscu, w którym jest przeprowadzone badanie (m.in. odpowiednia temperatura, oświetlenie, wilgotność oraz przepływ powietrza) oraz wyeliminować elementy mogące wpłynąć na zaburzenia ich koncentracji (na przykład hałas). Ważne jest również zapewnienie im odpowiednio komfortowych warunków (wygodne i indywidualne miejsca oceny). Wszystkie te warunki spełnia laboratorium sensoryczne, które najczęściej składa się z miejsca do przygotowania i przechowywania badanych próbek oraz pokoju, w którym znajdują się stanowiska robocze.

W przypadku testów konsumenckich mogą być one przeprowadzone w trzech miejscach:

w laboratorium sensorycznym, w którym można w pełni kontrolować warunki otoczenia,

w miejscach publicznych takich jak na przykład restauracje i kawiarnie. Zapewnia to odpowiedni stopień losowości osób oceniających, lecz może utrudniać odpowiednią ich koncentrację,

w domach osób oceniających, co pozwala zapewnić naturalne warunki oceny produktu spożywczego lecz związane jest z wysokim kosztem takiego badania.

Zapewnienie odpowiednich warunków jest kluczowym czynnikiem przy przeprowadzaniu zarówno analiz sensorycznych, jak i badań konsumenckich. Należy pamiętać, że głównym "narzędziem" pomiarowym w tych badaniach są ludzie, dlatego też warunki powinny zapewniać im odpowiedni komfort,

Kwalifikacje kadry oceniającej

Dzisiejszym temat będzie związany z kwalifikacjami i zdolnościami, jakie powinny posiadać osoby biorące udział w analizie sensorycznej oraz badaniach konsumenckich. Jak już poprzednio zauważyłem badania te mają dużo wspólnego, jednak nie należy ich ze sobą utożsamiać. Różnice są także widoczne w aspektach związanych z pożądanymi cechami osób, które będą brały udział w badaniach. Postaram się krótko scharakteryzować wymagania co do uczestników testów.

Różne badania, różne kwalifikacje

Zacznijmy od analizy sensorycznej. Aby osiągnięte wyniki były rzetelne i przydatne w dalszej analizie trzeba posłużyć się doświadczoną kadrą, która musi spełniać określone wymogi. Po pierwsze muszą przejść specjalne testy oceniające ich wrażliwość sensoryczną, czyli zdolność do reagowania na zmysłowe bodźce. Dzięki temu z grupy oceniającej wyklucza się osoby, które cechują się niską wrażliwością na natężenia bodźców. Kolejnym elementem są szkolenia związane z zasadami obowiązującymi przy stosowaniu metod sensorycznych. Szkolenia obejmują zarówno wiedzę czysto teoretyczną jak i praktyczną – służą temu wykonywanie przez nich próbne testy. Osoby chcące uczestniczyć w analizach sensorycznych żywności powinny również posiadać takie cechy charakteru jak m.in. zdolności do skupienia się nad wykonywanym zadaniem, spostrzegawczość oraz łatwość w słownym identyfikowaniem cech jakościowych badanego produktu.

W przypadku badań konsumenckich sprawa wygląda całkowicie inaczej – osoby, które mają za zadanie oceniać dany towar nie powinny brać udziału żadnym szkoleniu oraz nie przechodzić żadnego z testów oceniających wrażliwość sensoryczną. Głównym kryterium wyboru oceniających jest ich reprezentatywność - są więc wybierane pod względem m.in. wykształcenia, wieku oraz płci. Ich przeszkolenie mogłoby negatywnie wpłynąć na wynik przeprowadzonych badań, w których najważniejsze jest uzyskanie danych oceniających badany produkt pod względem jego wartości dla potencjalnego konsumenta.

Podsumowanie

Należy pamiętać, iż chcąc przeprowadzić badania, które będą cechowały się rzetelnością trzeba odpowiednio dobrać zespół osób oceniających dany produkt. Nawet jeśli testy, które przygotujemy będą stać na wysokim poziomie pod względem technicznym, mogą dać nieprzydatne wyniki w przypadku gdy nie zadbamy o odpowiednie przygotowanie kadry badającej.

Anaiza sensoryczna i badania konsumenckie

Osoby niezwiązane z branżą zajmującą się przeprowadzaniem badań żywności często mylnie używają określeń "analiza sensoryczna" i "badania konsumenckie" niezgodnie z ich znaczeniem. Niektórzy stosują je zamiennie sądząc, że oznaczają ten sam rodzaj przeprowadzanych badań i analiz - tak jednak nie jest. Oba testy mają wiele wspólnego i ich rozróżnienie dla ludzi nie związanych z tematem może sprawiać problemy. Spróbuję trochę pomóc takim osobom i wskazać kilka istotnych różnic między tymi zagadnieniami.

Istotne różnice
Przy ocenie i badaniu jakości sensorycznej żywności można wyróżnić dwa podstawowe typy ocen:

• oceny konsumenckie, które odnoszą się do reakcji na odczuwalną satysfakcję (przyjemność) – te oceny otrzymujemy przy badaniach konsumenckich,
• oceny analityczne, w których ważną rolę odgrywają wrażenia ilościowe oraz wrażenia jakościowe. Pierwsze z nich związane są z intensywnością występowania danego bodźca (na przykład mocny lub lekki zapach), drugie zaś to identyfikacja bodźca (na przykład smaku). Oba typy ocen wykorzystywane są przy analizie sensorycznej.

Poza różnymi rodzajami ocen badania sensoryczne i badania konsumenckie mają także odmienne cele – pierwsze z nich są mają na celu zbadanie różnić w produktach konkurencyjnych oraz dostarczyć informacji przydatnych w procesie tworzenia nowych produktów. Badania konsumenckie mają na celu zebranie danych o reakcji osób oceniających na określony produkt, który poddany jest badaniu.

Także zadanie, przed którym stawianie są osoby oceniające, jest inne dla każdego z badań. Gdy chcemy poznać, w jakim stopniu produkt dostarcza satysfakcji lub czy reakcją na niego jest akceptacja lub odrzucenie, wykorzystujemy badania konsumenckie. Jeśli chcemy dowiedzieć się jak produkt różni się od towarów konkurencyjnych lub „bazy” (standardu) to bardziej przydatnym narzędziem będzie analiza sensoryczna.

Warunki, w których przeprowadzane jest badania jest kolejną z różnic – o ile laboratorium badań sensorycznych jest wykorzystywane prze oba typy badań, to w przypadku badań konsumenckich mogą być one przeprowadzane także w miejscach publicznych takich jak centra handlowe lub restauracje oraz bezpośrednio w domach konsumentów.

Słowo na koniec

Starałem się wykazać najbardziej istotne różnice związane z badaniami konsumenckimi oraz analizą sensoryczną, aby pomóc osobom, które mają kłopot z rozróżnianiem tych pojęć. Oczywiście informacje te niekoniecznie muszą się przydać w codziennym życie, lecz aspekty związane z badaniem jakości żywości są coraz bardziej popularnym tematem, więc warto posiadać pewną wiedzę z nim związaną.